การอาบอบสมุนไพรในอดีตมีมานานแล้ว ที่ใช้กันมากคือในคุณผู้หญิงหลังคลอดเรียกว่า “การเข้ากระโจมหรือ การอยู่ไฟ” นอกจากนั้นยังมีการนำมาใช้รักษาโรคบางชนิด เช่น แก้ปวดเมื่อย ปวดข้อ โรคผิวหนัง ช่วยประกอบในการรักษาคนที่ติดยาเสพติด

วันนี้ Mama Expert นำเรื่องการทำสมุนไพรสำหรับอาบ เพื่อรักษาโรค บรรเทาอาการต่างๆ ได้แก่ แก้วิงเวีน ฟกช้ำ บวม ฝี โรคหัด ไข้ รวมถึงสมุนไพรสำหรับอาบของคุณแม่หลังคลอด ที่อยู่กำ ไม่มีน้ำนม กินผิด รวมถึงสมุนไพรสำหรับอาบเพื่อแก้ตานซางของเด็กอ่อนด้วย ก่อนอื่นต้องมาดูการเตรียมสมุนไพรสำหรับอาบก่อน ว่าเตรียมอย่างไร เพราะส่วนใหญ่สมุนไพรที่ใช้กับยาอาบมักจะใช้สมุนไพรสด โดยมีวิธีการเตรียมและอาบสมุนไพรมีดังนี้

วิธีการเตรียมสมุนไพรสำหรับอาบ
นำสมุนไพรมาล้างให้สะอาด แล้วมัดสมุนไพรแต่ละชนิด กะประมาณว่าใช้ต้มได้ประมาณ 3 ครั้ง จากนั้นนำมาต้มในน้ำ 1 ปี๊บ (ประมาณ 20 ลิตร) จนเดือด เมื่อน้ำต้มมีสีเข้ม ก็ยกลงทิ้งไว้ให้อุ่นพออาบได้ บางตำรับที่ใช้แก่นหรือรากของสมุนไพร อาจใช้วิธีต้มในน้ำปริมาณไม่มาก แล้วจึงนำน้ำต้มยาที่เข้มข้นนั้นมาผสมน้ำอาบอีกทีหนึ่ง ในขณะที่บางตำรับไม่ได้ใช้การต้ม แต่นำสมุนไพรมาแช่น้ำปริมาณ 1/2 ชั่วโมง ก่อนนำมาอาบ
ให้ผู้ป่วยอาบน้ำชำระร่างกายให้สะอาดก่อน จากนั้นให้นุ่งกระโจมอกหรือผ้าขาวม้า เพื่ออาบสมุนไพรต่อ หากเป็นตำรับของไทยใหญ่ มักจะให้ผู้ป่วยกินยา 3 อึกก่อนอาบ และให้อาบสมุนไพรให้หมดในคราวเดียว
เมื่ออาบเสร็จแล้ว ไม่ต้องล้างน้ำออกหรือเช็ดตัว เพื่อให้ยาซึมเข้าผิวหนังจนยาแห้งไปเอง ยกเว้นบางตำรับนี้ให้ผู้ป่วยเช็ดตัวหลังอาบได้

ตำรับยาสมุนไพรสำหรับอาบหลังคลอด แม่อยู่กำ
ใช้สมุนไพรที่มี กลิ่นหอม เช่น ใบเตย ว่านหอม (เปราะหอม) พิมเสน เล็บครุฑ สมุนไพรที่มีรสร้อน เช่น ใบข่า ใบยอ ใบเปล้า และสมุนไพรที่มีรสเปรี้ยว เช่น ใบมะขาม แต่บางครั้งก็ใส่สมุนไพรที่มีรสฝาด เช่น เปลือกแดง เปลือกดู่ ต้มอาบเพื่อช่วยดับกลิ่นคาว แก้อักเสบ รักษาแผล ทำให้แม่สบายเนื้อสบายตัว เพิ่มการไหลเวียนของเลือด

ตำรับที่ 1 ใช้ใบข่า ใบย่อ ใบตะไคร้หอม ใบกล้วยแห้ง ต้มอาบ

ตำรับที่ 2 ใช้ใบข่า ใบเตย หัวเปราะ พิมเสนต้น ต้มอาบ

ตำรับที่ 3 ใช้ตองกล้วยตีบแห้ง ใบมะขาม ใบหนาด ใบเปล้า ต้มอาบ อาบได้ทั้งแม่ทั้งลูก คนทั่วไปก็อาบได้

ตำรับที่ 4 ใช้ใบหนาด ใบเปล้า ขมิ้นขึ้น ว่านไพล ใบเตย ว่านไพลใจดำ ยาหัว ว่านหอม แหน่งหอม ใบส้มป่อย ใบมะขามป้อม ใบส้มลม ใบส้มกบ เปลือกดู่ เปลืองแดง ต้มอาบ

ตำรับที่ 5 ใช้ใบมะขาม ต้มอาบ

ตำรับยาสมุนไพรสำหรับอาบหลังคลอด แม่ไม่มีน้ำนม
ใช้ใบจะเริมหลำ (ปีกไก่ดำ) ใบกิ่งปาน (คนทีสอ) หญ้าหลั่งโหลง (หนาด) หัวหวานแก้ (พืชตระกูลขิง) ต้มอาบทุกวัน

ตำรับยาสมุนไพรสำหรับอาบ ของผู้หญิงกินผิด (ลมผิดเดือน)
ใช้ใบและเปลือกไม้ตีนเป็ด ต้มอาบ และใช้เปลือกไม้ตีนเป็ด ใส่พริกไทย 7 เม็ด ต้มกิน 2-3 แก้วก็หาย สามารถหยุดกินได้

ตำรับยาสมุนไพรสำหรับอาบ แม่ลูกอ่อนออกกรรม
ใช้ฮากเปล้า ฮากหนาด ไม้ส้มกบ ไม้คราม ซาตีบ้าน (คำไทย) ต้มอาบ